TẬP 6 - TAN RÃ (01 - 07/1968)
2-3 đang vào vị trí.
Đã phát hiện địch. Bắt đầu công kích.
Rõ.
Trực thăng là cỗ máy phi thường.
Ta có thể treo lơ lửng trên trời.
Giống như Chúa Trời vậy.
Tôi luôn bay dưới 150 mét.
Trên 150 mét là vùng dễ bị bắn hạ.
Tốt nhất là bay dưới 60 mét, càng thấp càng tốt.
Tôi làm mục tiêu thu hút hỏa lực địch
Tôi bay để làm chim mồi.
Tôi bị bắn nhiều lắm.
Tôi cũng bắn địch nhiều.
Phải hét thật to để át tiếng đạn,
vì khi đạn bay ngang tai, ta có thể nghe tiếng đạn rít.
Không nghe thấy tiếng nổ đầu nòng.
Một khẩu đại liên quét đạn,
đạn 12 ly 7 bay thẳng về phía tôi ... Thế là máy bay lật ngang ...!
Tôi bay,
lật ngang 90 độ ra phía bên kia nòng súng chĩa lên như tự bắn mình
vì cánh quạt ngay trước mũi súng, và cố đừng để kẹt đạn,
đang bay xà quần thế mà súng bị kẹt thì tiêu đời.
Việt Nam là cuộc chiến trực thăng vận thực thụ đầu tiên.
Phi công trực thăng thực hiện hơn 36 triệu phi vụ.
Phi hành đoàn rải truyền đơn,
rót hỏa lực vào vị trí địch;
chuyển quân, tiếp tế, chở pháo vào trận địa;
và di tản thương binh nhanh đến mức
phần lớn tới bệnh viện dã chiến trong 15 phút.
Ron Ferrizzi, con trai một cảnh sát
khu Swampoodle phía Bắc Philadelphia,
tới Việt Nam tháng 11 năm 1967.
Ông là kỹ thuật viên trưởng trực thăng trinh sát Sư đoàn 1 Không kỵ,
hoạt động ở Bãi đáp Two-Bits trên Tây Nguyên.
Một lần, vừa về sau một phi vụ tác chiến,
ông gặp một phóng viên.
Lúc ấy có một...
cô gái xinh lắm.
Mắt tròn, thân hình như tượng vậy, tóc đẹp lắm,
nói chung là xinh.
Wow!
Cô ấy bảo: “Tôi hỏi vài câu được không?
Lúc đánh nhau anh cảm giác thế nào?
Cảm thấy gì khi bị đại liên xả một loạt đạn 12 ly 7?"
Khó tả lắm.
Kinh hãi lắm.
Ý tôi là quá rõ rồi, còn hỏi gì nữa?
Cô muốn biết ra sao à? Tự ra mà xem.
Ra ngoài kia, chỗ mấy cái xác ấy.
Tôi muốn giết cô ta luôn.
Muốn bắn tại chỗ. Trời ạ.
“Cô muốn biết ra sao hả? Đùng! Thế đấy.
Tôi cho cô nếm mùi luôn! Cô muốn biết cảm thấy sao à?
Cô muốn thì tôi cho cô biết luôn. Cô muốn thế phải không?"
Tôi không muốn kể lại vì không muốn nhớ lại nữa.
Đúng là phát rồ phát dại.
Địch bị đánh bại hết trận này tới trận khác.
Họ vẫn mong ý chí chiến thắng của Mỹ sẽ bị bẻ gãy.
Nhưng họ đã lầm.
1968 trở thành năm bước ngoặt
trong lịch sử cuộc chiến Việt Nam
và lịch sử Mỹ.
Vào đầu năm,
485.600 lính Mỹ đóng ở Việt Nam,
và lãnh đạo Mỹ hứa hẹn về triển vọng chiến thắng,
rằng thực sự đã thấy “ánh sáng cuối đường hầm”.
Nhưng rồi Bắc Việt Nam phát động tấn công tổng lực,
họ chịu thất bại nặng nề,
nhưng về lâu dài hóa ra lại là một thắng lợi còn lớn hơn.
Nước Mỹ thì chấn động vì các vụ ám sát
và xung đột trên đường phố về cuộc chiến và dân quyền.
Tổng thống Mỹ,
một chính trị gia bậc thầy và tháo vát,
nay lại bị bủa vây bởi các câu hỏi mà ông không có lời đáp.
Robert Kennedy, em trai Tổng thống quá cố
từng tăng hiện diện của Mỹ ở Việt Nam,
cũng viết một bình luận đúng ý nhiều người.
“Thế gian chìm vào hỗn loạn” - ông viết,
dẫn thơ của William Butler Yeats -
“Mọi thứ sụp đổ; và tâm điểm cũng lung lay”.
Thưa Tướng Westmoreland, ông nói chưa bao giờ phấn khởi
như lúc này trong suốt 4 năm ở Việt Nam,
nhưng phe phê phán ông chưa bao giờ thất vọng hơn lúc này.
Ông vui lòng cho vài ví dụ cụ thể khiến ông phấn khởi như vậy
Tôi có thể dẫn vài con số có ý nghĩa
như số đường đã được khai thông,
tổn thất địch quân ngày càng tăng,
và các dữ liệu thống kê khác,
cho thấy ta đang tiến triển tốt và đang thắng thế.
Tôi cũng thấy tin tưởng và lạc quan
ngày càng tăng ở khắp nơi trên đất nước.
Với tôi, đó là bằng chứng quan trọng nhất.
Tôi có thể cam đoan tình hình chuyển biến thực sự.
Đêm 1/1 năm 1968,
Hồ Chí Minh đọc thơ chúc Tết trên Đài Hà Nội.
Cấp chỉ huy cộng sản diễn giải đây là trận quyết chiến then chốt,
cuộc Tổng tấn công, Tổng nổi dậy
mà họ chuẩn bị hàng tháng qua sắp diễn ra.
Bí thư thứ nhất Lê Duẩn,
người quyết chí tấn công và từng hạ bệ ai chống đối,
tin rằng lần này sẽ kết thúc chiến tranh.
Các đơn vị Việt Cộng được quân Bắc Việt yểm trợ
sẽ đồng loạt tấn công các đô thị và căn cứ
trên toàn miền Nam.
Lê Duẩn hứa với binh sĩ khi tổng tấn công nổ ra,
nhân dân miền Nam sẽ nổi dậy
và lật đổ chính quyền Sài Gòn,
giống như người Việt từng lật đổ quân Nhật
vào tháng 8 năm 1945.
Nếu Sài Gòn bị đánh bại, Mỹ sẽ phải
rút khỏi Việt Nam.
Các cuộc tấn công bất ngờ sẽ bắt đầu vào cuối tháng,
vào đầu năm mới Âm lịch -
gọi là Tết.
Việt Cộng trước đó đã xâm nhập vào hàng chục thành thị.
Hàng chục ngàn quân Bắc Việt đã vào vị trí ở Nam Việt Nam.
Nhiều tấn vũ khí Trung Quốc và Liên Xô
đã được chuyển vào vị trí tập kết bằng xuồng,
xe chở hoa, xe tải hai đáy,
được chôn giấu dưới ruộng, bãi rác và nghĩa địa,
chờ lúc lấy lên sử dụng.
Hơn 10 ngàn sĩ quan quân báo Mỹ và tình báo hoạt động ở Nam Việt Nam,
và các dấu hiệu về diễn biến sắp tới được báo rải rác lên cấp trên.
Lực lượng địch luân chuyển một cách khó hiểu;
tài liệu thu được mô tả các cuộc tấn công vào nhiều thành phố;
11 cán bộ bị bắt ở Quy Nhơn
khi mang băng ghi âm thu sẵn kêu gọi dân chúng
nổi dậy chống chế độ Sài Gòn.
Tất cả những thứ đó là dấu hiệu “sắp có chuyện xảy ra”.
Nhưng chúng tôi không chắc là chuyện gì.
Tướng Westmoreland cho rằng ông biết.
“Tôi tin địch sẽ tiến hành tấn công trên toàn quốc ngay trước Tết" -
ông điện cho Washington - "Khe Sanh sẽ là trọng tâm”.
Khoảng 30 ngàn quân Bắc Việt tập trung
gần Khe Sanh, cứ điểm cực Tây dưới Khu phi quân sự
nơi chỉ có 6 ngàn Thủy quân lục chiến trấn giữ.
Westmoreland tin Bắc Việt muốn cô lập và hủy diệt lực lượng Mỹ ở đây,
giống như Việt Minh từng làm với người Pháp ở Điện Biên Phủ
14 năm trước đó.
Các cuộc tấn công khác, theo Westmoreland,
chỉ để đánh lạc hướng.
Tướng Frederick C. Weyand lại không nghĩ vậy.
Ông thuyết phục Westmoreland cho ông rút
một nửa lực lượng dưới quyền từ biên giới Campuchia
về các vị trí phòng thủ quanh Sài Gòn để đề phòng.
Đây là lô cốt ngầm ở Khe Sanh,
một trong hai hầm ximăng sót lại từ đầu chiến tranh
khi Lực lượng Đặc biệt giữ căn cứ này.
ở đây tối tăm và ẩm thấp.
Có thể cảm thấy họ tập trung quân. Hình như thế.
Có thể cảm thấy họ hoạt động quanh đây ban đêm.
Ai cơ?
Quân Bắc Việt.
Ngày 21/1,
quân Bắc Việt bắt đầu pháo kích Khe Sanh.
Khi biết Khe Sanh bị tấn công,
Johnson bắt Ban Tham mưu Liên quân cam kết
không được để căn cứ thất thủ.
“Tôi không muốn bị như Điện Biên Phủ” - ông nói.
Tổng thống cho đắp một sa bàn trận địa
trong Nhà Trắng để theo dõi diễn biến
trận đánh cập nhật từng giờ.
Nhưng tiên đề giả định của Westmoreland và Johnson đã sai lầm.
Khe Sanh chỉ là màn diễn phụ;
các cuộc tấn công sắp tới vào các thành thị
toàn Nam Việt Nam mới là màn diễn chính.
Nhưng tiên đề giả định của Bí thư thứ nhất Lê Duẩn
cũng sắp phải chịu liều thuốc thử.
Muốn chiến dịch thành công, Quân đội Nam Việt Nam phải tan rã,
và nhân dân miền Nam sẽ phải tham gia cách mạng.
“Tâm trí của chúng tôi dồn vào việc kết liễu kẻ địch” -
một tướng Bắc Việt nhớ lại -
“Chúng tôi say sưa với ý nghĩ ấy”.
Đã đưa được 3 binh sĩ bị thương lên máy bay.
Trong đó ít nhất một người bị nặng.
Người cứu thương se phải cật lực làm việc trong lúc chờ về đến tuyến sau.
Thời khắc tấn công Mậu Thân đến gần,
cuộc chiến vẫn tiếp diễn với hàng trăm ngàn người Mỹ ở Việt Nam.
Tôi được thấy thực tế chiến tranh,
bác sĩ trẻ như tôi học được rất nhiều.
Chúng tôi thấy cuộc chiến đang tiến triển rất tốt.
Cuộc chiến có vẻ tiến triển tốt mà, có gì đâu.
Đại úy Hal Kushner 26 tuổi, quê ở Danville, bang Virginia, vừa tốt nghiệp y khoa.
Là cha của con gái 3 tuổi, và sắp có con thứ 2,
ông tình nguyện phục vụ tại Việt Nam
trong vai trò bác sĩ Không quân ở Sư đoàn 1 Không kỵ.
Trớ trêu thay, trước đó tôi đi giảng
về hiểm nguy khi bay đêm.
Đêm hôm đó thời tiết xấu ghê gớm.
Trời vừa tối, vừa mưa gió.
Khi đang bay, tôi để ý đang bị chệch sang phía Tây quốc lộ.
Và tôi biết thế là không ổn.
Trong mưa mù,
trực thăng của Kushner đâm vào núi.
Khi hoàn hồn,
tôi thấy đang treo ngược trong trực thăng cháy.
Thiếu tá Porcella đã chết.
Tôi vừa nhảy ra khỏi trực thăng thì nó kêu phụt một tiếng, bùng cháy.
Đạn của khẩu M60 trên trực thăng bắt đầu phát nổ.
Mấy viên đạn xuyên vào vai trái tôi.
Tôi thấy Chuẩn úy Bedworth nằm dưới đất.
Anh ấy bị thương rất nặng.
Tôi lấy cành cây nẹp chân cho anh ấy.
Quy định là phải chờ ở chỗ máy bay rơi cho đến khi được cứu.
Nên chúng tôi cứ ngồi đó.
Chúng tôi chờ một ngày.
Hai ngày.
Không có thức ăn nước uống gì.
Đến sáng ngày thứ ba, Bedworth chết.
Anh ấy lịm dần đi. Rất, rất buồn.
Tôi nghĩ tốt nhất là rời chỗ máy bay và cố trèo xuống núi.
Phải mất 4 tiếng, Kushner mới lần mò xuống được.
Khi chạm được đất bằng, nhìn ngược lên
ông thấy hai trực thăng Mỹ lượn chỗ máy bay rơi.
Phi công không nhìn thấy ông.
Tôi thấy một nông dân đang làm ruộng.
Anh ta cũng trông thấy tôi. Tôi đeo vạch đại úy và phù hiệu quân y.
Anh ta nói...
Đại úy bác sĩ.
Anh ta dắt tôi đi gần 2 km vào căn nhà nhỏ,
bảo tôi ngồi trước nhà rồi đem sữa đặc cho tôi uống.
Khi tôi đang uống món đó - ngon chưa từng thấy trong đời -
tôi nghe tiếng người nói...
“Đầu hàng thì sống”.
Một tiểu đội Việt Cộng đến. Tôi giơ một tay lên.
và anh ta dùng carbin M2 bắn tôi.
Tôi nghĩ anh ta còn run hơn tôi.
Anh ta bắn đúng lỗ viên đạn M60.
Đạn xuyên qua cổ ra phía sau.
Họ trói chặt tay tôi bằng dây điện thoại.
Anh ta lục ví tôi, lấy ra thẻ Công ước Geneva,
màu trắng, có chữ thập đỏ.
Anh ta xé vụn thẻ,
và nói bằng tiếng Anh: “Không phải tù binh.
Tội phạm. Tội phạm”.
Sau đó họ lột giày tôi, và chúng tôi bắt đầu đi.
Chúng tôi đi cả tháng.
30 ngày, đa phần vào ban đêm.
Bàn chân tôi bị lột da hết.
Tôi không nghĩ mình sống sót nổi.
Ngày 30/1,
bắt đầu ngừng bắn không chính thức để ăn Tết.
Hàng ngàn binh sĩ Việt Nam Cộng Hòa nghỉ phép về nhà.
Địch thì không.
Đúng hôm đó, Hạ sĩ Roger Harris
theo đúng lịch sẽ rời Việt Nam.
Thời hạn 13 tháng của ông đã hết.
Nhưng ông và đơn vị vẫn ẩn nấp
giữa pháo kích liên tục tại Trại Carroll, phía Nam Khu phi quân sự.
Tôi nhận lệnh xong, đi chào tạm biệt bạn bè,
rồi ra bãi đáp.
Trực thăng bay vào,
tôi đưa mấy túi đựng xác lên trực thăng.
Tôi nhảy lên cùng những thi thể đó.
Chúng tôi đáp xuống Bộ chỉ huy Sư đoàn ở Đông Hà.
Đang cách đường băng 200 mét
thì đường băng bị bắn.
Thâm tâm tôi nghĩ chắc Chúa đã nhận ra
Ngài đã nhầm, vì mấy cậu bị chết
là con chiên ngoan, chưa biết mùi đời,
không biết chửi tục,
còn tôi thì tội lỗi đầy mình.
Nên tôi nghĩ Chúa nhận ra Ngài nhầm rồi.
Ngài bắt con chiên kia chết còn tôi thì thoát.
Nên Thần chết đang đuổi theo tôi.
Họ bảo khoảng 1 giờ nữa máy bay sẽ đến đón.
Máy bay vừa đến thì lại bị pháo kích.
Chúng tôi nhảy lên và cất cánh.
Máy bay hạ xuống Đà Nẵng.
Lúc mặt trời lên, chúng tôi ra phi đạo, leo lên máy bay.
Chúng tôi ngồi đó,
mọi người vỗ vai, đập tay chúc mừng nhau.
Chúng ta thoát rồi.
Rồi bỗng nhiên ...
phi đạo ở Đà Nẵng bị pháo kích.
Và tôi nghĩ: “Mọi thứ đuổi theo tôi”.
Mọi sự là tại tôi hết.
Chúa không muốn tôi thoát khỏi đây.
Mờ sáng ngày 31/1 năm 1968,
84 ngàn quân Bắc Việt và Việt Cộng tấn công
36 trong 44 thủ phủ tỉnh của Nam Việt Nam,
hàng chục căn cứ Mỹ và Việt Nam Cộng Hòa,
và 6 đô thị lớn nhất nước,
trong đó có Huế, Đà Nẵng, và Sài Gòn.
Mục đích của họ, theo chỉ huy, là đánh “long trời, lở đất”.
ở Sài Gòn, Tướng Westmoreland lúc đầu tưởng tiếng nổ là tiếng pháo Tết.
Cấp phó của ông, Tướng Creighton W. Abrams,
đang ngủ, phụ tá không thèm gọi dậy.
Không chỉ huy cao cấp nào có mặt ở “Lầu Năm Góc phương Đông”,
trụ sở MACV trong căn cứ không quân Tân Sơn Nhất
ở ngoại vi Sài Gòn,
khi đạn cối và hỏa tiễn bắt đầu cầy xới đường băng.
Có động đậy kìa.
Việt Cộng chia quân tấn công các mục tiêu cụ thể
bên trong và quanh thủ đô.
Chiến tranh đã tràn vào đường phố Sài Gòn.
Nếu Tướng Weyand không đòi đóng quân
quanh thành phố,
thì Sài Gòn còn nguy ngập hơn nữa.
Khi nghe tiếng súng,
phản ứng ban đầu là: “Lại đảo chính nữa rồi”.
Sau đó, chúng tôi nghe nói Việt Cộng đánh Sài Gòn
và vẫn tiếp tục đánh.
Hoàn toàn bị sốc,
vì chúng tôi vẫn nghĩ rằng Sài Gòn an toàn,
nơi an toàn nhất trên toàn Nam Việt Nam.
Một tiểu đội Việt Cộng đến được cổng Dinh Tổng thống,
nhưng bị xe tăng Nam Việt Nam chặn lại.
Nhóm sống sót cố thủ ở tòa nhà bên kia đường
và bị quân Nam Việt Nam và quân cảnh Mỹ bắn.
Ở Sài Gòn, mọi thứ đều không như tính toán.
Các đơn vị Việt Cộng tổn thất nặng
vì quân Mỹ và lực lượng Nam Việt Nam.
Đây là đài phát thanh trung tâm tiếng Việt ở Sài Gòn.
Lúc này một số Việt Cộng đang chiếm giữ trong đài.
Việt Cộng chiếm được đài phát thanh quốc gia Nam Việt Nam,
định phát thông điệp thu sẵn của Hồ Chí Minh
kêu gọi dân chúng nổi dậy.
Nhưng một kỹ thuật viên báo cho trạm phát cắt sóng,
rồi phát nhạc Mozart và Beatles.
Biên Hòa ở ngoại vi Sài Gòn cũng bị tấn công.
Lực lượng địch đánh vào cả căn cứ không quân và Long Bình,
cơ sở lớn nhất của Mỹ ở Việt Nam.
Việt Cộng đi qua các nhà, đi khắp nơi.
Bắn nhau, lộn xộn lắm.
Chúng tôi nấp ở cửa sổ bắn ra.
Vợ tôi nạp đạn.
Khi hết đạn, tôi ném băng đạn trượt trên nền gạch,
và bà ấy ở đầu kia lắp đạn vào và ném lại cho tôi.
Đặc công Việt Cộng luồn qua rào thép gai
ở Long Bình, cho nổ một kho đạn khổng lồ.
Cột khói hình nấm bốc lên trong sân bay,
lớn đến mức một số người Mỹ tưởng có vụ nổ hạt nhân.
Sức nổ thổi bay cánh cửa nhà của Brady.
Họ vượt qua rào thép gai
ở Long Bình,
và trả giá cực kỳ đắt.
Hàng lớp lớp xác chết.
Phía Mỹ quét hạ gục họ.
Xin chào, tôi là Johnny Carson.
Như quí vị đã biết, đây là khung giờ thường lệ của mục Tonight Show.
Tuy nhiên, vì diễn biến nghiêm trọng ở Việt Nam,
nhất là quanh Sài Gòn, trong 15 phút tới NBC sẽ phát bản tin đặc biệt qua vệ tinh.
Quá nửa đêm giờ Sài Gòn,
một nhóm Việt Cộng giật nổ một trạm điện
và tấn công 2 đồn cảnh sát ở Sài Gòn.
Đây là loạt tấn công táo bạo nhất trước nay của Việt Cộng,
mang xung đột tới ít nhất 10 thủ phủ tỉnh,
các cơ sở dân sự và căn cứ không quân Mỹ dọc chiều dài đất nước.
Gây tác động tâm lý lớn nhất là cuộc đột kích vào Tòa đại sứ Mỹ ở Sài Gòn.
Trong vài giờ giao tranh đầu tiên,
19 biệt động dùng chất nổ phá rào
để vào trong khuôn viên Tòa đại sứ.
Ngay lúc này họ bắt đầu xông vào Tòa đại sứ.
Có đạn bắn từ bên kia đường,
bên ngoài Tòa đại sứ. Họ đang đấu súng bên kia đường.
Có thể thấy vạch đạn bay ngang.
Đó là bên ngoài Tòa đại sứ.
Waco đây nghe rõ.
Có vào trong cổng được không?
Cổng có mở không? Vào trong quét sạch Tòa đại sứ được không?
Hình như Việt Cộng bị kẹt dưới tầng hầm tòa nhà, tình huống thật kịch tính.
Đấu súng qua lại rất ác liệt.
Don North, ABC News, tại Tòa đại sứ Mỹ ở Sài Gòn.
Toàn bộ quân xâm nhập dần dần bị giết hoặc bị bắt.
Một cảnh tượng ghê gớm.
Một con nhái bén nhảy qua vũng máu
chảy ra từ đầu một Việt Cộng
nằm trên bãi cỏ xanh của Tòa đại sứ Mỹ.
1 Thủy quân lục chiến và 4 quân cảnh thiệt mạng tại Tòa đại sứ.
Tướng quân đánh giá thế nào về các diễn biến hai ngày qua?
Địch quân đang định làm gì? Đây có phải các trận đánh lớn?
Chắc công binh đang kích nổ vài đầu đạn M79 đấy.
Kẻ địch lợi dụng ngưng bắn dịp Tết để gây hỗn loạn tối đa.
Theo ý tôi, việc này nhằm đánh lạc hướng ...
Những tin tức sai lệch ban đầu báo rằng
Việt Cộng đã lọt vào bên trong Tòa đại sứ.
Một số Việt Cộng có mang giấy ra vào Tòa đại sứ.
Những hình ảnh truyền hình đầu tiên làm công chúng Mỹ bất an.
Hiện nay Sài Gòn đã an toàn chưa ?
Theo tôi biết thì Sài Gòn an toàn rồi.
Ngoài đường còn giao tranh không?
Có thể vẫn còn ở vài khu ngoại vi.
Tôi không chắc lắm, không rõ.
Tôi cũng không chắc.
Sài Gòn không hề an toàn.
Vài nhóm ám sát của Việt Cộng,
được điệp viên Bắc Việt chỉ dẫn,
đi lại ngoài đường, mang lệnh giết những người
họ gọi là có “nợ máu” với nhân dân.
Viên chức,
sĩ quan tình báo,
chỉ huy quân Việt Nam Cộng Hòa,
binh lính đang về phép, và gia đình họ.
Tôi về thăm cha mẹ,
thấy hai ông bà nấp trong nhà,
cửa đóng chặt, cửa sổ cũng đóng, tối thui.
Họ sợ lắm vì nhà chúng tôi gần khu ổ chuột.
Chúng tôi vẫn nghi cán bộ Việt Cộng trà trộn trong dân nghèo,
ở đó rất dễ trốn,
và họ sẽ xuất hiện để bắt giết viên chức, quân nhân.
Thế nên cha mẹ tôi rất sợ.
Vào ngày giao tranh thứ hai,
cán bộ Việt Cộng tên Nguyễn Văn Lém
bị giải đến chỗ Nguyễn Ngọc Loan,
Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia Nam Việt Nam.
Trước mặt phóng viên ảnh AP và quay phim NBC,
Loan ra lệnh cho một sĩ quan bắn người bị bắt.
Người sĩ quan chần chừ, Loan tự tay bắn.
Loan nói: “Tao xử tử mày”.
Ông rút khẩu Colt 45 chĩa vào đầu người kia và bắn luôn.
Bắn chết.
Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia Nam Việt Nam,
Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Loan đang chờ.
Xin chào Tổng thống.
Chào Jack.
Sáng nay, chúng tôi chỉ cần tư vấn thôi, thưa ông.
Chỉ cần thế thôi à?
Vâng thưa ông. Không trích dẫn?
Thưa đúng. Không dẫn nguồn.
Không liên hệ gì.
Tuyệt đối không nhé.
Tuyệt đối. Báo chí các anh nói dối như cuội.
Sáng vừa thức dậy tôi đã nghĩ có cách nào -
sau khi xem CBS và các kênh khác,
và đọc báo buổi sáng - có cách nào để đất nước này
tồn tại và thắng được khi phải đối phó với báo chí dối trá.
Thưa vâng.
Tôi đang nỗ lực bảo vệ đất nước, vậy mà họ toàn lên án tôi.
Không ai nói gì đến Hồ Chí Minh cả.
Họ nói chuyện ta ném bom, nhưng khi mấy thằng chó đẻ
đánh bom Tòa đại sứ, và 19 tên đột kích vào
thì chết cả 19,
vậy mà họ vẫn đổ trách nhiệm cho Tòa đại sứ.
Tôi thật không hiểu nổi.
Bên ta giết được 20 ngàn; và chỉ tổn thất 400.
Tất nhiên, 400 nhân mạng thì ai cũng đau xót,
nhưng vậy là quá may rồi vì lần này thắng lớn, ngoạn mục.
Không rõ chuyện gì sẽ xảy ra nếu tôi mất 20 ngàn còn họ mất 400?
Tôi hỏi anh đấy.
Ồ, nếu vậy thì khủng khiếp quá.
Hình như đạn cối hoặc hỏa tiễn vừa bắn vào,
và, ô, quần tôi có máu.
Chắc tôi bị thương rồi.
Đây là đường phố Sài Gòn,
và chiến tranh đã tràn đến đây.
Howard Tuckner, NBC News.
Báo chí Mỹ hầu như chỉ tập trung đưa tin giao tranh ở Sài Gòn.
Nhưng trận Tết Mậu Thân diễn ra rộng khắp.
Phần lớn các cú đánh nhanh chóng bị quân Việt Nam Cộng Hòa và Mỹ bẻ gãy.
Khắp nơi, địch chịu tổn thất khủng khiếp.
Mỹ sử dụng hỏa lực không pháo mạnh
để đánh bật một trung đoàn Việt Cộng khỏi thị xã Bến Tre
ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Sau đó, một phóng viên dẫn lời một thiếu tá Mỹ:
“Cần hủy diệt thị xã này mới cứu được nó”.
Lúc này, các tàu tiếp tế của Hải quân và Lục quân
ngược dòng sông Hương bị súng
và pháo cối bắn khi ngoặt vào khúc sông vòng quanh Huế.
Bãi đáp ở bờ Nam sông liên tục bị hỏa lực quấy rối.
Hôm nay, Huế vẫn đang bị cô lập.
Trận đánh dài và đẫm máu nhất của Tết Mậu Thân
diễn ra trên đường phố
của thành phố xinh đẹp của đất nước,
cố đô Huế.
Sông Hương chia Huế làm 2 phần.
Địch quân - chủ lực Bắc Việt
và du kích Việt Cộng -
đã chiếm cả hai bên.
Chỉ còn Khu cố vấn Mỹ ở bờ Nam
và Bộ chỉ huy Sư đoàn 1 Việt Nam Cộng Hòa
trong bờ tường dày phía Bắc thành nội là còn trụ lại được.
Hạ sĩ Thủy quân lục chiến Bill Ehrhart đã hết thời hạn phục vụ
và chuẩn bị về nước.
Nhưng khi đại đội nhận lệnh giải tỏa khu cố vấn Mỹ bị vây ở Huế,
ông xin đi theo đồng đội.
12 tháng ở Việt Nam, tôi tìm địch để bắn nhưng chẳng có ai cả.
Rồi bỗng nhiên
dường như toàn bộ quân Bắc Việt
nhào ra định giết tôi và đồng đội.
Đây là một kiểu giao chiến hoàn toàn khác.
Ehrhart và đơn vị hứng cuộc phục kích đẫm máu,
đánh mở đường đến được khu MACV,
sau đó bắt đầu chuỗi ngày tàn bạo
để giành giật lại từng dãy phố quanh đó.
Mỗi căn nhà là một trận địa.
“Rất phấn khích” - Ehrhart nhớ lại -
“Hồn vía lên mây,
hưng phấn cực độ”.
Giao tranh rất tàn khốc.
Phải giành lấy từng phòng,
từng tầng, từng nhà.
Rồi mới tiến sang nhà kế bên.
Ngày 5/2, tôi bị thương vì đạn B40.
Điếc đặc cả tai.
Lúc khác thì tôi đã được tản thương rồi.
Nhưng tôi vẫn nhìn được, đi được, bắn được.
Nên tôi ở lại.
Giao tranh tiếp diễn.
“Chúng tôi cho nổ tường để đi xuyên qua từng nhà" -
một Thủy quân lục chiến nhớ lại -
“Thật đau lòng phải phá thành phố đẹp như vậy”.
Tất nhiên, dân chúng bị dồn vào khu trường đại học.
Họ đến đó để tránh bị lựu đạn ném vào nhà.
Có một cậu ghé qua bảo:
“Tôi tìm được con nhỏ này chịu ngủ với chúng ta để lấy khẩu phần ăn”.
Tôi nghĩ: “Chúng ta đang đánh lớn thế này
lẽ nào tôi lại đi ...”
Nhưng tôi mới 19 tuổi, bạn bè tôi ai cũng làm thế, nên tôi ...
Tôi đã tự chứng minh mình thiếu can đảm tới mức nào.
Tôi phải sống với điều đó đến tận bây giờ,
nhưng tôi đã làm thế chỉ vì không dám nói: “Đừng làm những việc thế này”.
Còn hơn cả giết chóc,
đó là điều tôi hổ thẹn nhất khi nhớ lại thời gian ở đó.
Tôi nghĩ vì mẹ tôi là phụ nữ, vợ tôi và con gái tôi cũng là phụ nữ.
Ai đó bị bắn
là điều không hay.
Nếu thấy ai bỏ chạy,
thì chắc đó là Việt Cộng.
Nhưng cô gái đó?
Không.
Tôi hoàn toàn có thể từ chối.
Ngày hôm sau,
giữa một trận giao tranh khác,
một thiếu úy đi xe Jeep tấp vào tòa nhà
nơi Ehrhart và 5 Thủy quân lục chiến đang bắn về phía địch.
“Này, Ehrhart!" - ông ấy la lên -
“Trực thăng đang chờ ở bãi đáp.
Cậu có muốn về nhà không?”
Từ trên trực thăng chở ông rời thành phố đổ nát khói lửa,
ông thấy một nông dân và con trâu đang làm đồng,
vài phụ nữ đội nón, gồng gánh
hối hả đi bên bờ ruộng
như thể không hề có chiến tranh.
Ở Huế,
quân Bắc Việt và Việt Cộng
bị vây chặt trong thành phố.
Phải mất hai tuần Thủy quân lục chiến mới qua được sông
để hỗ trợ quân Việt Nam Cộng Hòa,
trước đó đã kiên cường
ngăn địch không chiếm được bộ chỉ huy sư đoàn trong thành.
ở đây khó nhất là gì?
Tệ nhất là chẳng biết họ nấp ở đâu.
Chạy qua chạy lại, nấp trong cống rãnh, mọi nơi,
bất kỳ chỗ nào, chỉ mong sống sót qua ngày.
Ai cũng mong về nhà và đi học, thế thôi.
Anh mất đồng đội nào chưa?
Cũng khá. Hôm trước mới mất một bạn tốt.
Thật chẳng ra quái gì.
Tên này còn sống này
Sau 26 ngày giao tranh ác liệt đẫm máu,
cờ Nam Việt Nam lại tung bay trên thành cổ.
Quân Bắc Việt và Việt Cộng còn sống sót
cuối cùng được chỉ huy cho phép rút khỏi thành phố.
Khoảng 6 ngàn thường dân chết trong đống đổ nát.
Trong tổng dân số 135 ngàn ở Huế, 110 ngàn người mất nhà cửa.
Những gì còn lại của Huế, một nhà báo viết,
là “đống điêu tàn hai bên bờ sông”.
Sự thật lớn nhất là việc
mục tiêu đề ra của Tổng nổi dậy -
và một chiến thắng quân sự hoặc tâm lý -
đều đã thất bại.
Cuộc đột kích vào đài phát thanh bắt đầu lúc 2 giờ 30 phút sáng.
Hàng đêm, trong nhiều tuần liền,
màn ảnh Mỹ ngập tràn những hình ảnh
máu me, bạo lực và tàn phá
hiếm thấy đối với công chúng.
Địch lẩn khuất nhưng lại ở khắp nơi.
Nhưng với nhiều người, một tấm ảnh
đã trở thành biểu tượng Tết Mậu Thân.
Tôi nhớ người này mặc áo carô.
Người phóng viên ảnh đến rất gần
và bấm nút chụp
cùng lúc sĩ quan bóp cò.
Máy ảnh và khẩu súng chớp cùng lúc,
có thể thấy đầu người đó nảy bật sang bên
chỗ viên đạn sắp trổ ra.
Chúng tôi đứng đó, giáp mặt với người đàn ông sắp chết,
và rồi, ông ta chết thật.
Chứng kiến cảnh đó thật khủng khiếp.
Tôi nghĩ nhiều người Mỹ bắt đầu tự hỏi:
“Ta đang ủng hộ nhầm phe rồi chăng?”
Điều đó trở thành đề tài trong bữa tối,
hoặc bữa sáng nếu ai đọc báo -
về sự tàn bạo của cuộc chiến,
và việc chiến tranh có vẻ không bao giờ dứt.
Chúng tôi biết giá phải trả cho tấm ảnh đó.
Đó là một bước ngoặt.
Bởi vì nó đặt người Mỹ vào tình thế
“Ta đổ tiền và sinh mạng bảo vệ một chế độ như thế à?”
Suốt một tháng, những người bắt Hal Kushner buộc ông đi bộ
ngày càng sâu hơn lên Tây Nguyên,
luôn đi ban đêm để không bị máy bay phát hiện.
Họ đưa tôi đến chỗ tôi đoán là bệnh viện.
Chỉ là một dãy hang có rất nhiều người bị thương nằm quanh.
Một nữ y tá đến khám vết thương cho tôi.
Cô ta đưa tôi một khúc tre, bảo tôi cắn vào.
Bảo tôi nằm xuống, miệng cắn vào khúc tre.
Cô ta lấy que thông nòng súng nung trên lửa đến khi nó đỏ rực lên.
Rồi lấy cái que đó đâm qua vết thương vài lần.
Đau lắm.
Phải nói là đau kinh khủng.
Sau đó cô ta bôi thuốc đỏ lên,
rồi đưa tôi một viên aspirin.
Tôi nghĩ, họ còn làm gì tôi được nữa chứ?
Kushner cuối cùng đến trại trong rừng sâu,
ở đó đã có vài tù nhân người Mỹ khác.
Một sĩ quan Việt Nam đến gặp tôi, người này nói tiếng Anh.
Đó là người đầu tiên nói tiếng Anh thực sự mà tôi gặp.
Ông ta mang máy ghi âm băng nhựa,
chạy bằng pin.
Yêu cầu tôi thu thông điệp gửi gia đình
báo tin tôi vẫn an toàn.
Nhưng đổi lại, tôi phải tuyên bố phản chiến.
Tôi đáp lại tôi thà chết còn hơn tuyên bố chống lại đất nước.
Ông ta nói:
“Anh sẽ hiểu, chết dễ lắm.
Sống được mới là khó.
Sống mới là khó”.
Đầu tháng 3, hai tuần sau khi tái chiếm được Huế,
Thiếu úy Phil Gioia, Sư đoàn 82 Không vận
dẫn trung đội mình dọc sông Hương
dò tìm vũ khí địch có thể chôn lại khi rút lui.
Trung sĩ Reuben Torres thấy một vật thò lên khỏi mặt cát.
Một cái khuỷu tay.
Bọn tôi nghĩ chắc đây là huyệt
địch chôn người chết của họ khi rút khỏi Huế.
Trung sĩ Torres nói: “Thiếu úy, ta đào chỗ này lên đi”.
Thi thể đầu tiên là một phụ nữ,
mặc sơmi trắng, quần đen,
hai tay bị trói ngoặt ra sau và bị bắn vào gáy.
Bên cạnh là con bà ấy, cũng bị bắn.
Thi thể tiếp theo cũng là một phụ nữ.
Lúc đó thì đã rõ đây không phải là xác Bắc Việt hay Việt Cộng.
Trước khi rời thành phố,
cộng sản đã hành quyết có hệ thống
ít nhất 2.800 người họ gọi là “bọn quá khích” và “phản cách mạng”.
Hà Nội luôn phủ nhận việc giết hại thường dân vô tội.
Tổng thống Johnson khẳng định Tết Mậu Thân
là “một thảm bại của cộng sản”.
về mặt quân sự thì ông đúng.
Tiên đề cơ sở để Bắc Việt tiến hành tấn công đã hoàn toàn sai lầm.
Lãnh đạo Hà Nội dự kiến quân Việt Nam Cộng Hòa
sẽ tan rã, binh lính sẽ bỏ ngũ sang phía họ.
Nhưng không đơn vị nào đảo ngũ.
Dân chúng mà Hà Nội trông đợi sẽ nổi dậy
có thể bức xúc với chính quyền của họ,
nhưng cũng không ưa gì cộng sản.
Khi giao tranh nổ ra, họ trốn trong nhà,
tránh xa sự ác liệt trên đường phố.
Tướng Võ Nguyên Giáp,
ngay từ đầu đã phản đối chiến dịch Mậu Thân,
sau này nhớ rằng đây là “bài học đắt giá,
phải trả bằng xương máu”.
Trong số khoảng 84 ngàn quân tham gia
tấn công Tết Mậu Thân, hơn một nửa -
khoảng 58 ngàn nam nữ quân nhân, đa phần là Việt Cộng -
được cho là đã chết, bị thương hoặc bị bắt.
Bộ chỉ huy Mỹ coi Tết Mậu Thân là thắng lợi và ăn mừng.
“Cuối cùng địch cũng xuất đầu lộ diện, và ta đã nghiền nát chúng”,
và đúng như thế thật.
Nhưng trước đó, chính quyền vẫn nói
với công chúng Mỹ suốt cuối năm 67, đầu 68
rằng họ đang thắng cuộc chiến;
rằng Mặt trận Giải phóng và Bắc Việt đang bị triệt tiêu,
rằng có thể thấy được khả năng kết thúc chiến tranh thắng lợi.
Tết Mậu Thân buộc tướng lĩnh đánh giá lại...
Khi nổ ra, nó trái ngược với tất cả
những gì chính quyền và lãnh đạo ở Sài Gòn
tuyên bố với công chúng Mỹ qua báo chí
trong 4 hay 5 tháng trước đó.
John Laurence, CBS News, từ Sài Gòn.
Mậu Thân làm tiêu tan ý chí tham chiến của Mỹ.
Nó là cú sốc rũ sạch những tàn dư sót lại
của ảo tưởng và huyễn hoặc đã đẩy ta vào con đường thảm họa.
Từ đó trở đi, không ai còn tin nữa.
Lúc đó
lại nổ ra tranh cãi kịch liệt
trong chính quyền Mỹ
vì phe Diều hâu lập luận rằng:
“Mậu Thân là chút hơi tàn của Bắc Việt,
là nỗ lực cuối cùng để chiến thắng,
và họ đã thất bại.
Chúng ta đã đánh bại, kết liễu được họ rồi”.
Chúng tôi thì nói: “Đánh nhau bao nhiêu năm rồi,
nếu họ còn làm được thế,
ta phải rút ra bài học về quyết tâm của họ
trong cuộc chiến này, và giá ta phải trả”.
Ngày 10/3, báo New York Times đưa tin
quân đội yêu cầu gửi thêm 206 ngàn binh sĩ
sang Việt Nam.
Nếu Mỹ đang thắng cuộc - nhiều người Mỹ thắc mắc -
nếu Mậu Thân thực sự là thảm họa cho địch,
tại sao vẫn cần thêm quân?
Ngày càng nhiều đảng viên trong đảng của Tổng thống
mạnh dạn bày tỏ nghi ngại.
“Cuối cùng địch đã đập vỡ mặt nạ ảo tưởng chính thức” -
Thượng Nghị sĩ Robert Kennedy nói -
“Không đánh bại hoặc bẻ gãy được ý chí địch,
thì ta phải tích cực dàn xếp hòa bình”.
Walter Cronkite, người dẫn chương trình của CBS,
trở về sau khi đưa tin về Mậu Thân
tin rằng không thể thắng được nữa.
Chúng ta đã quá thất vọng với sự lạc quan
của lãnh đạo Mỹ ở Việt Nam cũng như ở Washington,
nên khó mà tin nổi những gỡ gạc an ủi của họ
trong tình hình đen tối này.
Hiện nay nói ta gần thắng đồng nghĩa với việc
bất chấp bằng chứng, mà chỉ tin những người trước đó từng sai lầm.
Nếu nói chúng ta bên bờ thất bại thì lại là bi quan vô lý.
Kết luận thực tế, tuy khó chịu nhưng đúng,
là chúng ta đang sa vào bế tắc.
Bản thân tôi ngày càng thấy rõ
lối thoát hợp lý duy nhất là thương lượng,
không phải với tư cách người thắng, mà với tư cách dân tộc cổ danh dự
cam kết bảo vệ dân chủ, và đã nỗ lực hết mình.
Walter Cronkite. Tạm biệt quí vị.
Năm 1966, 1967
và 1968,
ta vẫn nghe các tuyên bố rỗng tuếch về tiến triển
và tiến gần đến thắng lợi.
Như ta biết từ các sự kiện vài tuần qua,
sự thật nói ra thật đau buồn,
là kẻ thù đã trở nên táo tợn chưa từng thấy.
Tối ngày 12/3,
Tổng thống Johnson theo dõi kết quả bầu cử sơ bộ
chọn ứng viên tổng thống Dân chủ ở New Hampshire,
nơi ông đối mặt với thách thức bất ngờ.
Cuộc thăm dò mới nhất cho thấy
ông sẽ đánh bại Eugene McCarthy với tỷ lệ 2:1.
Nhưng Johnson chỉ giành được 49.6% số phiếu
so với 41.9% của đối thủ,
dù đa số những người không bỏ phiếu cho ông
muốn ông quyết liệt tiến hành chiến tranh hơn.
Johnson biết ông đang gặp rắc rối.
Và sẽ còn thêm nhiều rắc rối nữa.
Tôi không tranh cử chỉ để
chống lại người nào ...
Chỉ 4 ngày sau vòng sơ bộ ở New Hampshire,
Robert Kennedy tuyên bố tranh cử Tổng thống,
Các cuộc thăm dò cho thấy ông được ưa chuộng hơn Johnson.
...phải làm gì.
Tôi tranh cử vì không còn nghi ngờ gì nữa,
chúng ta chỉ có thể thay đổi các chính sách chia rẽ
bằng cách thay chính người đã tạo ra chúng.
Tôi nghĩ ta còn phải thoát ra khỏi thế
là ứng viên ủng hộ chiến tranh
mà cả McCarthy, Kennedy, phong trào sinh viên,
lẫn báo chí đã đẩy ta vào.
Phải nghĩ ra cái gì đó.
Thế này nhé: ta sẽ giành lấy
không phải thắng lợi quân sự,
mà giành được hòa bình.
Đúng đấy.
Ta sẽ tung ra như thế, khẩu hiệu của ta có thể là -
giành hòa bình trong danh dự.
Nhưng ta phải đưa ra vài điều mới đi kèm với
tuyên bố chúng ta sẽ giành được phần thắng.
Đúng.
Nhưng cũng phải cẩn thận khi tuyên bố ta giành được điều gì.
Đúng rồi.
Họ sẽ tưởng nói thế nghĩa là ta sẽ
tiếp tục rót quân cho đến khi thắng về quân sự.
Nhưng đó không phải là mục tiêu của ta.
Chắc ta không hạ được đám bồ câu này đâu,
nhưng có thể vô hiệu hóa để dân không đi theo họ,
nếu ta tìm được cách nào đó.
Ngày 26/3, Nhóm Thông thái, tập hợp những tay chiến tranh lạnh gạo cội
từng khuyên Tổng thống ững tay ở Việt Nam,
nay lại khuyên ông nên đổi hướng.
Dean Acheson, Ngoại trưởng thời Harry Truman, đại diện phát biểu.
“Chúng ta không kịp hoàn tất nhiệm vụ
trong thời gian còn lại” - ông nói -
“ta phải bắt đầu thoát ly”.
Tổng thống đồng ý chỉ gửi thêm 13.500 quân,
không phải 206 ngàn như các tướng yêu cầu,
và triệu hồi William Westmoreland về Washington
làm Tham mưu trưởng Lục quân,
và thay ông bằng cấp phó, Tướng Creighton Abrams.
Khuôn mặt ông lộ rõ vẻ kiệt sức và thất bại.
Thật buồn khi thấy ông như vậy.
Ông ấy suy sụp hẳn.
Ngày 30/3, Viện Gallup công bố
63% công chúng không hài lòng v ới cách Johnson điều hành cuộc chiến,
thời khắc thê thảm nhất nhiệm kỳ.
Tối hôm sau, ngày 31/3 năm 1968,
Tổng thống yêu cầu được phát biểu trên cả 3 kênh truyền hình.
Đồng bào Mỹ thân mến.
Tối nay, tôi muốn nói với các bạn
về hòa bình ở Việt Nam và Đông Nam Á.
Johnson tuyên bố quyết định ngừng ném bom
các khu đông dân quanh Hà Nội và Hải Phòng
với hy vọng Bắc Việt Nam cuối cùng sẽ sẵn lòng đàm phán.
Chỉ phần phía Nam của Bắc Việt, các khu bàn đạp ở phía Bắc Khu phi quân sự
vẫn sẽ bị oanh tạc.
Rồi ông làm nước Mỹ và thế giới choáng váng.
Tôi không tin mình nên dành thêm một ngày giờ nào
cho bất đồng cá nhân hay đảng phái,
hoặc nghĩa vụ nào ngoài nghĩa vụ cao quí
của chức Tổng thống của các bạn.
Tôi sẽ không theo đuổi, và không nhận
đề cử của đảng giữ thêm một nhiệm kỳ nữa.
Tôi đáp xuống Caliíornia rồi bay tiếp về Boston.
Tôi thấy vui vì mình còn sống sót,
và vì đã chiến đấu cho tổ quốc.
Tôi xuống máy bay ở sân bay Logan, bước ra ngoài,
hạnh phúc vì về đến nhà.
Tôi mặc quân phục bước ra vỉa hè,
nhưng taxi đi ngang không dừng đón tôi.
Lúc đó một cảnh sát tiểu bang đứng đó.
Tôi không hiểu chuyện gì đang xảy ra.
Anh cảnh sát bước xuống đường, chặn một taxi,
bảo: “Anh phải chở người này.
Phải chở người lính này”.
Lái xe nhìn tôi và nói: “Tôi không muốn đi Roxbury”.
Họ không coi tôi là người lính.
Họ coi tôi là mọi đen ở đâu đến đây.
Nhà tôi ở Roxbury mà.
Anh hiểu không?
Tôi nghĩ: “Tôi là Thủy quân lục chiến. Thủy quân lục chiến.
Vừa mới chiến đấu 13 tháng cho tổ quốc.
Vậy mà không bắt được taxi về nhà”.
Tôi mang tin dữ cho tất cả các bạn,
và tất cả công dân chúng ta,
cũng như người yêu hòa bình toàn thế giới:
Martin Luther King đã bị bắn chết vào đêm nay ở Memphis, bang Tennessee
Trong thời khắc khó khăn của nước Mỹ,
có lẽ nên hỏi ta là dân tộc thế nào
và đường hướng tương lai ra sao.
Trong vài tuần sau đó, người Mỹ gốc Phi -
đau khổ, uất ức, giận dữ -
đổ ra đường ở hơn 100 thị trấn và thành phố,
từ New York tới Oakland, từ Newark tới Nashville,
Chicago và Cincinnati và Baltimore,
và cả thủ đô Washington, nơi ngọn lửa lan đến cách Nhà Trắng hai dãy phố.
Khi họ giết Tiến sĩ King, họ mở mắt cho nhiều người da đen
trước đây ngại cầm vũ khí.
Bây giờ họ sẽ cầm súng lên.
Chúng ta đang sống trong thế giới bệnh hoạn.
Xã hội phân biệt chủng tộc này
mới chính là kẻ bóp cò súng.
Bạo lực sinh bạo lực, áp bức sinh phản kháng,
và chỉ có thanh lọc toàn xã hội
mới chữa khỏi bệnh trong tâm hồn chúng ta.
Hàng chục ngàn Vệ binh Quốc gia,
Lục quân và Thủy quân lục chiến,
bao gồm đơn vị của Roger Harris ở Mỹ,
được lệnh tuần tra đường phố Mỹ.
Tôi cũng sẵn sàng đi.
Cho đến khi tôi thấy họ phát trang bị.
Tôi tưởng họ sẽ phát dùi cui để đi làm hàng rào trước các tòa nhà,
để bảo vệ các doanh nghiệp, công ty.
Nhưng họ lại phát áo giáp, mũ sắt,
súng M-16 lắp đạn thật.
Y như những thứ tôi được phát ở Việt Nam.
Thấy thế, tôi nói: “Tôi không đi đâu.
Tôi không đi”.
Tôi bảo: “Tôi có người thân ở Washington”.
Đại đội trưởng bảo: “Lên xe đi, anh lính”.
Tôi đáp: “Tôi không lên”.
Tôi không được thăng cấp trung sĩ vì vụ đó.
46 người chết, 2.600 bị thương,
20 ngàn người bị bắt.
Cuối tháng đó, sinh viên phản chiến chiếm nhiều tòa nhà
tại Đại học Columbia ở Manhattan.
Họ chiếm giữ suốt 1 tuần,
lần đầu tiên trong lịch sử Mỹ,
sinh viên buộc một đại học lớn đóng cửa.
Sau cùng cảnh sát cũng dồn người biểu tình ra khỏi các tòa nhà
và đưa hơn 100 sinh viên vào bệnh viện.
Nước Mỹ dường như bị chia rẽ sâu sắc nhất
kể từ thời kỳ Nội chiến.
Mùa xuân năm đó, người biểu tình xuống đường ở London,
Paris...
Berlin...
Praha...
Rio...
và Jakarta.
Thế giới như vỡ ra từng mảnh.
Ngưng ném bom cục bộ của Tổng thống Johnson
đã đạt được kết quả như ý.
Lần đầu tiên, Hà Nội đồng ý nói chuyện với Washington.
Các nhà đàm phán bắt đầu họp tại khách sạn Majestic ở Paris.
Nhưng những người cộng sản đã áp dụng đối sách mới.
Họ gọi nó là “vừa đàm vừa đánh, vừa đánh vừa đàm”.
Pháo kích!
Ngày 5/5, họ phát động thêm một đợt tấn công,
Lê Duẩn hy vọng đạt được
điều mà Tết Mậu Thân chưa làm được.
Địch quân đánh 119 mục tiêu, họ gọi là Mậu Thân đợt 2.
Giao tranh mới lại nổ ra trên đường phố Sài Gòn.
Một nửa thành phố bị tàn phá.
Nhưng Việt Cộng và quân Bắc Việt lại thất bại.
Họ không tiến gần thêm được tới mục tiêu lật đổ chính quyền Nam Việt Nam,
và phải chịu thêm 36 ngàn thương vong nữa.
về phía Mỹ, tháng 5 năm 1968 trở thành tháng đẫm máu nhất
trong chiến tranh Việt Nam.
2.416 người Mỹ thiệt mạng
ở những địa danh mà đồng bào họ ở Mỹ
khó mà nhớ nổi;
Đại Độ, Phú Lâm, Khâm Đức,
Chợ Lớn, và Đồng Tháp Mười.
Không thể giành chiến thắng quân sự
toàn diện hoặc mau chóng;
thực tế, điều này nằm ngoài tầm với.
Mùa xuân năm đó, đã có lúc Robert Kennedy tưởng có thể
giành được đề cử ứng viên tổng thống Dân chủ.
Ông cam kết sẽ chấm dứt chiến tranh,
và dường như là hiện thân cho hy vọng lấp đầy hố sâu
ngăn cách người Mỹ da trắng và da đen.
Nhưng tháng 6, sau khi đánh bại Eugene McCarthy
ở bầu cử sơ bộ bang California, ông cũng bị ám sát.
Trời ơi! Tại sao?
Mọi người choáng váng và lo sợ.
Ta mất đi những người mà ta ngưỡng vọng.
Điều đó khiến những ai đang tự tìm lối đi
cảm thấy mình chơ vơ bất định.
Khi Martin Luther King và Robert Kennedy bị ám sát,
họ làm ầm ĩ lên về chuyện đó.
Họ bảo đó là một phần cuộc đấu tranh của nhân dân Mỹ
chống chính quyền Mỹ.
Họ nói có bạo động trên đường phố.
Chỉ huy trại nói với chúng tôi:
“Có thể phải đổi 10 mạng chúng tôi để lấy 1 mạng các ông,
nhưng dân các ông sẽ chống lại điều đó.
Và chúng tôi sẽ tiếp tục 10, 20 hoặc 30 năm nữa,
bao lâu cũng được.
Trừ phi các ông giết hết tất cả, chúng tôi sẽ thắng cuộc chiến này”.
Vào ngày 4 tháng 7, chúng tôi chợt nhớ ra là 4/7.
Họ không cho hát những bài ái quốc.
Nhưng thỉnh thoảng bọn tôi vẫn ngâm nga vào ban đêm.
Và...
chúng tôi hiểu rằng, dù xuất thân,
hoàn cảnh gia đình,
chủng tộc và tôn giáo khác nhau,
chúng tôi đều là người Mỹ.
Mùa thu đó, nhân dân Mỹ sẽ bầu ra lãnh đạo mới,
và dường như mọi người đều đồng ý, một phóng viên người Anh viết,
“dù ai có làm Tổng thống vào tháng 11
cũng phải chấm dứt chiến tranh trong vài tháng.
Làm điều đó thế nào, phải nhượng bộ những gì,
chỉ là chuyện chi tiết cụ thể”.
Phải thêm 7 năm nữa, những chi tiết
cụ thể ấy mới giải quyết xong.
Và thêm 27.184 người Mỹ,
hàng trăm ngàn người Lào, Campuchia,
và Việt Nam - cả Bắc lẫn Nam - sẽ còn phải chết.